Tijdens de VECON dag twee weken geleden gaf Femke Schootstra van Our New Economy een workshop over Brede Welvaart en Integrale Waarde. Die sessie bouwde voort op de voorafgaande keynote van Dirk Schoenmaker en Helen Toxopeus over de maatschappelijke waarde van NS en de vraag wie er betaalt voor natuur. De vraag die centraal stond in de workshop was: Hoe kun je sociale en ecologische waarde meten en uitdrukken?
Het bepalen en meten van waarde is een van de meest fundamentele vragen binnen het economisch denken. Toch is die sinds het eind van de 19e eeuw langzaam uit het zicht verdwenen toen de veronderstelling opkwam dat prijs gelijkstaat aan waarde. Eigenlijk zien we dus een terugkeer van het eeuwenoude debat. De lesbrieven ‘Wat is (van) waarde’, ‘Echte prijzen’, en ‘Groei en indicatoren’ gaan allen in op dit vraagstuk. De workshop en deze blog geeft extra achtergrond die je voor deze lessen kan gebruiken.
Waarde, hoe zit dat?
Tijdens de workshop begonnen we met de basis, een begrip van het concept ‘waarde’. Dat heeft namelijk een aantal belangrijke eigenschappen. Het is veelvoudig, oftewel het heeft veel verschillende aspecten, en het heeft een subjectieve kant. Dat betekent dat het niet éénduidig is en politiek van aard. En cruciaal: daaruit blijkt dus ook dat er niet één juiste definitie bestaat wat van waarde is in de economie.
Tegelijkertijd is het wel waardevol (ha) om binnen een samenleving een gemeenschappelijke begrip te hebben hoe we waarde definiëren en meten: een gezamenlijk sociaal construct dat ons helpt om de wereld vorm te geven naar onze voorkeuren en behoeftes. De methode van Dirk Schoenmaker, de Monitor Brede Welvaart en nog veel andere benaderingen, vormen allen een aanzet voor een nieuwe definitie van waarde. Het bewustzijn over de eigenschappen van waarde als veelvoudig, subjectief, politiek en niet éénduidig zorgt voor een meer open en kritische blik bij een leren over de verschillende methodes.
Verschillende methodes: Integrale waarde en Monitor Brede Welvaart
Wat doen de verschillende methodes? Bij Integrale waarde van Dirk Schoenmaker worden sociale en ecologische waardes omgerekend naar financiële waarde. Zo wordt het vergelijkbaar. Je kan het bij elkaar optellen of een verhouding tussen sociale/ecologische waarde en financiële waarde uitrekenen. Het is een vorm van “Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse” (MKBA). Ook het concept Echte Prijzen gebruikt deze benadering. De Monitor Brede Welvaart kiest voor een andere aanpak: hier wordt een overzicht gecreëerd van allerlei verschillende indicatoren voor sociale, ecologische en financiële waarde, in een aantal dashboards. Alle verschillende aspecten van welvaart en waarde staan dan op zichzelf.
Monetariseren of niet?
We bespraken een belangrijke vraag, die voortkomt uit het verschil tussen Integrale waarde en de Monitor Brede Welvaart: kun je sociale en ecologische waarde uitdrukken in geld? In de workshop kwamen we samen tot een boel goede reflecties:
- Door alles in geld uit te drukken kun je het makkelijker samenvatten en spreekt het in herkenbare taal. Het geeft een relevante methode die geïntegreerd kan worden in bestaande beleidstools.
- Tegelijkertijd werd er opgemerkt dat je met een simpel geldbedrag nooit recht kunt doen aan de volledige waarde van iets. Oftewel, het is ‘reductief’. Sommige deelnemers zagen een noodzaak voor een verandering van denken: “Moeten we de waarde van een boom niet gewoon als de boom met alle sociale en ecologische waarde zelf zien? Ik denk dat dat eigenlijk gewoon genoeg moet zijn op zichzelf.” Daarnaast zag men ook dat er noodzakelijkerwijs veel aannames liggen onder het omrekenen naar een financiële waarde.
Er zijn dus voordelen maar ook beperkingen van het ‘monetariseren’ van de waarde. Onze conclusie was dan ook dat de grootste kracht waarschijnlijk ligt in het combineren van de methodes, en daarbij dan ook zoveel mogelijk te communiceren over de beperkingen en aannames van de gebruikte methode.
Ga je lesgeven over het beprijzen van externaliteiten, Echte prijzen, of één van onze lesbrieven gebruiken, leg je leerlingen daarbij eens de vraag voor: vind jij dat we alle waarde in de economie in geld kunnen en moeten uitdrukken?
Verder lezen?
- H1 t/m 3 in De Waarde van Alles van Mariana Mazzucato (2018) geeft je een mooi overzicht over het (historische) debat in de economie over waarde.
- Blog van het CBS die de voor- en nadelen van monetair waarderen van ecosysteemdiensten belicht.
- Het rapport van Dirk Schoenmaker over de maatschappelijke waarde van NS aan de hand van de methode Integrale waarde
- De Monitor Brede Welvaart, van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS).
Geschreven door Femke Schootstra, Econoom bij Our New Economy.
