Femke Schootstra over nieuw economieonderwijs: wat als economielessen niet alleen over marktmechanismen gaan, maar ook over eerlijkheid, duurzaamheid en een goed leven? Econoom Femke Schootstra pleit voor een breder economieonderwijs en vertelt hoe de lesbrieven van Economieles.nu daarbij helpen.
Femke Schootstra is econoom, lid van de denktank van Our New Economy (ONE) en schrijft voor Economieles.nu. Sinds 2021 richt zij zich volledig op de vraag: hoe bepaalt de manier waarop we naar economie kijken wat er in de echte economie gebeurt, en hoe kan dat anders? ‘We hebben genoeg technologische oplossingen voor actuele problemen zoals de ecologische crisis en de groeiende ongelijkheid’, legt ze uit. ‘Toch gaat het in de economie vooral over productie en efficiëntie, wat de uitvoering van veel oplossingen tegenhoudt.’
Femke vindt dat we breder moeten kijken naar hoe de economie en de samenleving zijn georganiseerd. ‘In ons economisch denken focussen we nu op de markt. Maar er zijn meer manieren om in de behoeften van mensen te voorzien: via de overheid, via huishoudens of via de gemeenschap. Als je die systemen beter in balans brengt, zorg je voor een stabielere en meer democratische economie.’ Als voorbeeld noemt ze een community café waar buurtbewoners samen koken en activiteiten organiseren. ‘De onderlinge verbinding maakt mensen minder afhankelijk van consumeren via de markt. Het laat zien dat mensen niet alleen gedreven worden door geld, maar ook door solidariteit en eigenaarschap.’
Meer dan één economische visie
De overtuiging dat economie anders kan, bracht Femke bij Rethinking Economics waar ze zich als bestuurslid actief inzet voor vernieuwing van het economieonderwijs. Binnen ONE werkt Femke mee aan projecten die het onderwijs ondersteunen, waaronder Economieles.nu. ‘Veel leraren willen leerlingen verder laten kijken dan de gebruikelijke manier van denken over economie. We helpen leraren om economieonderwijs breder en actueler te maken.’
Volgens Femke is dat hard nodig. ‘Andere kernwaarden zoals stabiliteit, eerlijkheid, verdeling en ecologische gezondheid ontbreken.’ Ze pleit voor een fundamenteel andere benadering, ook wel ingebedde economie genoemd, waarbij niet de markt het startpunt is. ‘De planeet is het huis van de economie’, legt ze uit. ‘Daarbinnen bevindt zich de samenleving, en daarbinnen pas de economie. We zijn als mens afhankelijk van een stabiele ecologie en moeten daarom binnen de grenzenvan de planeet blijven. Nu zetten we people, planet & profit naast elkaar als gelijkwaardige cirkels, waarbij profit in de praktijk meestal het zwaarst weegt. Maar dat is dus eigenlijk een onhoudbare voorstelling van de relaties.’
De lesbrieven van Economieles.nu, ontwikkeld door Day for Change met wetenschappelijke ondersteuning door ONE, helpen om meerdere benaderingen van de economie de klas in te krijgen. Femke legt uit: ‘Het neoklassieke denkbeeld is één visie, maar er is een heel scala aan andere perspectieven die elk een waardevolle blik geven. Gedragseconomie en speltheorie hebben inmiddels wel een grotere plek gekregen, maar bijvoorbeeld ecologische economie, feministische economie of marxistische economie komen niet aan bod. Daardoor missen leerlingen oplossingen die andere perspectieven wel bieden.’ Ook nieuwe benaderingen, zoals de donuteconomie, de welzijnseconomie en de gemeenschapseconomie zie je nog weinig terug in de klas, terwijl die wel een steeds grotere rol spelen in het maatschappelijke debat en beleid. ‘Simpelweg gezegd: als gevolg van veranderende uitdagingen in de economie verandert het economisch denken. Het economisch onderwijs kan daarin niet achterblijven.’
Laagdrempelige lesbrieven die aansluiten op de methode
In totaal zijn er 11 lesbrieven die sociale en ecologische thema’s verbinden aan de economische theorie uit de methodes. Ze zijn te vinden in de online leeromgeving waarin alle lesmaterialen en interactieve opdrachten zijn gebundeld. Femkes favoriet is de basislesbrief Wat is economie? ‘Daarin herdefiniëren we economie op twee manieren: we laten zien dat het economisch systeem veel meer is dan de markt, en we verbreden wat de economische wetenschap inhoudt. Leerlingen zien waarom je blinde vlekken krijgt als je steeds dezelfde theorie gebruikt en waarom een diversiteit aan perspectieven dus belangrijk is.’
Ook populair: de lesbrieven Echte prijzen, Consumeer of minder of Groei en indicatoren. ‘De lesbrief start met een onderwerp waar leerlingen in hun eigen leven mee te maken hebben, dat maakt het herkenbaar.’ De lesbrief Consumeer of minder begint bijvoorbeeld met de kledingsector en laat leerlingen nadenken over de vraag waarom zij kleding kopen. ‘Die individuele ervaring wordt vervolgens doorgetrokken naar het grotere geheel: hoe komen die behoeftes tot stand en wat betekent dat voor de economie?’
Een belangrijk voordeel van de lesbrieven is volgens Femke dat ze eenvoudig te koppelen zijn aan bestaande methodes en aansluiten bij de eindtermen. ‘Met de methode-tool zien leraren snel waar een lesbrief aansluit op de hoofdstukken die ze behandelen. Zo’n 25 procent van de lesbrieven sluit aan op wat er al in het curriculum zit, 75 procent is verbreding en vernieuwing.’ Dat maakt het voor leraren laagdrempelig. ‘Je hoeft niet je hele lesprogramma om te gooien.’
Met open vragen de klas in
Femke hoopt dat leerlingen via de lesbrieven leren dat de economie niet alleen een technische puzzel is, maar een systeem dat mensen zelf bedenken en kunnen veranderen. Haar tip aan leraren: ‘Stel meer open vragen, waar meerdere antwoorden op mogelijk zijn. Economie raakt sterk aan politiek en ethiek, dus zet leerlingen aan het denken over wat het voor hén betekent.’ Ze erkent dat dit oefening vraagt. ‘Formules bieden houvast en duidelijkheid. Vragen over ethiek zijn minder eenduidig, maar dat betekent niet dat alles maar een mening is. Dit vraagt dus om een nieuwe manier van lesgeven en toetsen. Collega’s van maatschappijleer, filosofie of Nederlands doen dit al dagelijks. Wissel uit en gebruik hun expertise’, adviseert ze.
‘Het belangrijkste is dat leerlingen niet alleen leren hoe de economie werkt, maar ook leren nadenken over wat voor economie we eigenlijk willen. Want de economie gaat over veel meer dan alleen markt en efficiëntie.’ Dat open gesprek maakt de economieles ook een stuk leuker en meer activerend. Het zorgt dat leerlingen zich ontwikkelen tot mensen die actief meedenken over de economie. Dat is hard nodig, want die economie zal er straks niet meer hetzelfde uitzien als de afgelopen decennia.’
Femke Schootstra
Femke Schootstra schrijft blogs voor Economieles.nu. Ze is econoom, lid van de denktank Our New Economy en bestuurslid van Rethinking Economics.
