De ontwikkeling van het internet ging rond de millenniumwisseling gepaard met het knappen van de “internetzeepbel”, of de “dot-com bubble”. Investeerders hadden collectief te optimistische verwachtingen gehad over de winstgevendheid van nieuwe internetbedrijven. Nu is er veel enthousiasme en aandacht voor AI in de maatschappij. Er worden enorme investeringen uitgerold door tech-bedrijven en we zien veel sterk stijgende koersen.
Steeds meer mensen stellen zich nu de vraag: zijn de investeringen doorgeslagen, met een AI bubbel als gevolg? Als je je leerlingen eens mee wilt nemen in dit grote vraagstuk, vind je hier wat achtergrond om te gebruiken voor je les!
Waar komt de hype vandaan?
Tot en met het jaar 2024 worden de totale investeringen in AI geschat op 1600 miljard dollar, en de afgelopen maanden hebben Big Tech bedrijven (Microsoft, Alpha, Meta en Amazon) opnieuw investeringen aangekondigd, in totaal zo’n 600 miljard dollar. Om deze bedragen in perspectief te plaatsen: omgerekend naar huidige prijzen, spendeerde NASA 300 miljard voor het Apollo programma om een mens op de maand te krijgen, en de investeringen die voorafgingen aan de dot.com bubbel bedroegen ruim 900 miljard. Het gaat dus echt om onvoorstelbare grote bedragen. Hier vind je een mooie visualisatie.
De huidige investeringen in AI gaan niet zo zeer naar de ontwikkeling en training van AI, zoals men misschien zou verwachten. Het overgrote deel van het geld gaat naar de fysieke infrastructuur die nodig is om AI te laten draaien: data centers. Het bedrijf waarvan de marktwaarde dan ook het hardst is gestegen is Nvidia, producent van de hardware voor data centers. In oktober 2025 was de waarde van het bedrijf gestegen naar 5 biljoen dollar, vergelijkbaar met het BBP van Duitsland en de hoogste waarde die een enkel bedrijf óóit had.
Dus, een zeepbel?
Kenmerkend voor investeringen in nieuwe technologieën is dat die zich fundamenteel nog moeten ‘bewijzen’, omdat het om iets helemaal nieuws gaat. De mate van onzekerheid is dus groot. Tot zo ver hebben Big Tech bedrijven zich vooral in de schulden gestoken en zijn de netto inkomsten nog relatief klein of zelfs negatief. Niemand weet van tevoren hoeveel de technologie uiteindelijk gaat opbrengen.
Steeds meer experts waarschuwen voor een bubbel in AI, omdat ze twijfelen of al die investeringen zich wel gaan uitbetalen (zie bijvoorbeeld dit artikel). Als een belangrijk symptoom worden zogenaamde ‘circulaire investeringen’ genoemd, waarbij Big Tech bedrijven, direct of indirect, investeren in hun eigen klanten. Hiermee wordt de vraag kunstmatig verhoogd. Het wordt gezien als een teken dat er eigenlijk niet genoeg vraag uit de rest van de markt komt.
Het draait uiteindelijk allemaal om de vraag in hoeverre de hoge positieve verwachtingen van AI terecht zijn en zich zullen waarmaken. Het is in ieder geval duidelijk dat de Big Tech bedrijven grote risico’s nemen in de race om AI. In eerste instantie lijken het de tech-bedrijven zelf die hiermee risico lopen op het moment dat een bubbel zou knappen. Echter, het is waarschijnlijk dat de risico’s zich ver door het financiële systeem verspreiden, waarmee ook de hele samenleving blootgesteld wordt aan de gevolgen van een financiële bubbel. Dit komt doordat Big Tech de investeringen grotendeels niet betaald uit eigen vermogen, maar door het aangaan van schulden. Hiermee nemen de geldschieters delen van de risico’s over. Op deze manier kan het bredere financiële systeem een bubbel verder aanjagen en zo ook verwikkeld raken in de gevolgen van een mogelijke bubbel. Ook worden er ingewikkelde financiële constructies (derivaten) ontwikkeld rondom investeringen in AI, waarmee investeerders zich indekken voor de risico’s, maar tegelijkertijd ook kunnen wedden op die bubbel. Door zulke constructies worden risico’s minder zichtbaar en verspreiden die zich verder door het financiële systeem.
In de les
Een interessante en spannend vraag om je leerlingen voor te leggen: Denk jij dat er een AI bubbel is? Waarom wel of niet? Hier twee ideeën om de vraag verder aan een thema te koppelen:
- Economische theorie: hiervoor kun je terecht bij de gedragseconomie of Post-Keynesiaanse economie, die financiële zeepbellen verklaren aan de hand van gedragspatronen als kuddegedrag (herd’s behaviour) en overmoed van beleggers (overconfidence). Hier twee filmpjes:
- Korte uitleg over kuddegedrag aan de hand van de tulpenmanie (Engels met Nederlandse ondertiteling)
- Financiële bubbels ludiek uitgelegd met apen en bananen (Engels gesproken). Het einde van de video heeft wellicht wel wat nuance nodig over de “werkelijke” waarde van AI.
- Financiële zelfredzaamheid: hoe kun je als investeerder het beste omgaan met een eventuele bubbel? Op het moment dat een bubbel knapt, kristalliseert een verlies zich pas wanneer je in paniek een aandeel of derivaat verkoopt. Veel koersen herstellen zich uiteindelijk weer voor een aanzienlijk deel, en is het dus vaak verstandiger om je investering juist aan te houden en geduldig af te wachten. Als je hier zenuwachtig van wordt omdat je die tijd niet en het geld sneller nodig hebt, is dat waarschijnlijk een teken dat je te veel risico’s aangaat voor je financiële omstandigheden. Vind deze tips en meer in dit artikel.
