Je telefoon repareren duurder dan het kopen van een nieuwe? Of een heel apparaat moeten vervangen omdat één knopje kapot is en reparatie niet mogelijk is? Dit zijn keuzes en momenten die voor velen herkenbaar zullen zijn. Deze patronen zijn niet toevallig, maar het resultaat van lineaire businessmodellen, waarin producenten barrières voor reparatie opwerpen.
Vanaf juli 2026 komt hier verandering in, met de invoering van de EU wetgeving voor het ‘Recht op reparatie’. De nieuwe wetgeving is het succes van de ‘Right to repair’ beweging, die wil dat consumenten meer autonomie en keuzevrijheid hebben om hun spullen te repareren, én dat reparatie betaalbaar en toegankelijk is.
Deze actualiteit is een uitgelezen moment om de circulaire economie in je klas te bespreken. ‘Recycling’ vaak het eerste wat omhoog komt bij de circulaire economie. Maar als je naar de r-ladder van de circulariteit kijkt, zie je dat rethink (bv circulair ontwerpen) en repareren hoger staan. Recycling is eigenlijk het laatste redmiddel is om materialen uit de afvalberg te houden. De Right to repair wetgeving moet reparatie makkelijker maken. Het is daarmee een belangrijke stap richting de circulaire economie, en eentje die tegelijkertijd ook nog positief kan uitwerken op ieders’ portemonnee.
Met de lesbrief ‘Hoe (zo) circulair’ kan je het thema in je les te behandelen, en leerlingen na te laten denken hoe dit hun eigen handelingsperspectief in een circulaire economie verandert. Met de nieuwe wetgeving kan je de stof ook koppelen aan de belevingswereld van de leerlingen. Wat ga je als consument nou van deze nieuwe wet merken?
De veranderingen voor de consument
Een belangrijke verandering is dat de onderdelen van een product los te koop aangeboden gaan worden, tegen een redelijke prijs. Voorheen stelden producten onderdelen vaak niet beschikbaar, om consumenten zo richting de aankoop van een heel nieuw apparaat te sturen. Dus is de accu van je telefoon heel snel leeg terwijl die het voor de rest nog prima doet? Dan kan je die voortaan makkelijker vervangen. Ook moeten producten handleidingen voor reparatie openbaar maken. Deze regels versterken de positie van onafhankelijke technici, omdat producenten in feite geen monopolie meer hebben op reparatie en het vervangen van onderdelen. Deze regels zijn de basis voor een nieuwe markt van lokale ondernemers die zich richten op het repareren van spullen.
Het tweede wat er gaat veranderen, is dat de producten die je koopt gemakkelijker te herstellen zijn. Producenten passen vaak met opzet technieken toe waardoor reparatie onmogelijk wordt gemaakt. Onderdelen worden bijvoorbeeld aan elkaar gelijmd in plaats van geschroefd, waardoor ze niet van elkaar te halen zijn zonder het apparaat te beschadigen. Dit soort ontwerptactieken zijn vanaf de zomer verboden. Producten moeten ontworpen worden met het doel dat reparatie zo makkelijk mogelijk moet zijn.
Ten slotte worden producenten verplicht om reparatie aan te bieden tegen een redelijke prijs en uit te voeren binnen een afzienbare tijd. Na de garantieperiode van een bepaalde tijd, moet de producent nog steeds reparatie garanderen.
Voor nu gaat de nieuwe wet over een aantal apparaten: je telefoon, tv, en huishoudelijke apparaten zoals de wasmachine, vaatwasser, koelkast en stofzuiger. In de toekomst zullen daar meer producten zoals je laptop, de oven of airfryer aan toegevoegd worden.
Conclusie
Als consument sta je dus sterker als je met een kapotte telefoon of wasmachine zit en reparaties worden goedkoper. Je hebt meer zeggenschap en keuze over het proces van reparatie en de lokale reparateur zal beter in staat zijn om je te helpen. De wetgeving is een belangrijke stap richting het verminderen van de ‘wegwerpcultuur’ waarmee we als consument in een lineaire economie vastgehouden worden.
Gebruik de lesbrief Hoe (zo) circulair om het onderwerp in je les te bespreken!